Áhættur á heimilum

Rafmagnstæki og búnaður

Flestir þeir eldar sem kvikna á heimilum eru útfrá rafmagni. Slökkvið á sjónvarpi, látið ekki rauða ljósið framan á tækinu loga. Notið aðeins fjöltengi með rofa, pössum okkur á því að hlaða ekki of miklu af rafmagnstækjum á eitt fjöltengi. Lekaliðar ættu að vera í öllum rafmagnstöflum og fá ætti fagmann til að endurnýja allar gamlar rafmagnstöflur og raflagnir.

Þau tæki sem valda flestum eldsvoðum eru:

Eldavélar 23%
Sjónvarpstæki 20%
Þvottavélar 11%

Orsakir eldsvoðanna eru raktar til:

Bilunar eða hrörnunar í búnaðir 69%
Rangrar notkunar 29%
Lausra tenginga 2%

Rafmagnstaflan er hjarta rafkerfisins í hverju húsi. Um hana fer allt rafmagn sem notað er á heimilinu. Öryggin í rafmagnstöflunni eiga að varna því að of mikið álag eða skammhlaup valdi tjóni. Í eldri töflum eru bræðivör sem skipta þarf um þegar þau springa en í nýrri töflum eru varrofar sem slá út við bilun eða ef álagið verður of mikið. Gamlar og illa farnar rafmagnstöflur geta verið hættulegar, ekki síst ef þær eru úr tré eða staðsettar inni í skápum þar sem nóg er um eldsmat.

Við sækjum rafmagn fyrir þau tæki sem við notum í innstungur (tengla). Þær ættu að vera sem flestar í hverju húsi/íbúð, helst fleiri en ein í hverju herbergi. Innstungur þurfa að vera vel festar og tengiklær þurfa að sitja tryggilega í þeim því að sambandsleysi getur valdið hita. Áríðandi er að skipta strax um brotin lok á innstungum til að varna því að heimilisfólk eða gestir komist í snertingu við rafmagn. Hægt er að fá innstungur með barnavörn og ýmsan annan búnað til að varna því að óvitar stingi hlutum inn í þær og skaði sig.

Ljós og raftæki

Oft má ráða af ljósum og öðrum raftækjum hvort eitthvað er athugavert við rafkerfið.

Ef skipta þarf oftar um perur í einu ljósastæði en öðru getur það m.a. bent til bilunar.

Mikilvægt er að taka mark á slíkum fyrirboðum og láta löggiltan rafverktaka kanna hvað býr að baki. Ástæða er til að minna á að röng stærð eða gerð af peru getur orsakað bruna vegna þess hita sem myndast í ljósastæðinu.

Til að mynda er varasamt að nota spegilperur í ljósastæði sem ekki eru sérstaklega gerð fyrir slíkar perur.

Sjónvarp

Sjónvarpið er einn algengasti orsakavaldur íkveikju af völdum rafmagns og því nokkrir hlutir sem vert er að hafa í huga.  Þegar slökkt er á sjónvarpi með fjarstýringu helst straumurinn áfram á því og brunahættan er stöðugt fyrir hendi.

Hættan er til staðar hvort sem tækin eru ný eða gömul. Ef myndlampinn nær að springa myndast mikill hiti og eldagnir skjótast um allt; í fólk, húsgögn, gluggatjöld og annað sem fyrir er og erfitt getur reynst að koma handslökkvitæki að til að slökkva eldinn.

Kerti og skreytingar

Kertaljós og skreytingar setja skemmtilegan svip á heimilin í skammdeginu og eru t.d. mikið notuð á aðventunni. Mikill eldsmatur getur hins vegar verið í aðventukrönsum og jólaskreytingum og algengt að þau valdi íkveikju og jafnvel miklu tjóni. Því er nauðsynlegt að umgangast þetta af mikilli varúð og það á að vera liðin tíð að kerti séu sett hlífðarlaus niður í blóma- og greniskreytingar. Sú einfalda regla gildir einnig í þessu sambandi að yfirgefa aldrei herbergi þar sem logar á kerti. Hér eru nokkur atriði sem vert er að hafa í huga:

  • Veldu kerti sem þú hefur góða reynslu af (þau brenna mishratt)
  • Festu þau tryggilega á eldtrega og stöðuga undirstöðu (stjaki, borð)
  • Staðsettu þau ekki of nærri hitagjafa, (t.d. ofni, arni, sjónvarpi eða ofan á raftæki)
  • Staðsettu þau ekki nærri eldfimum efnum eða trekki (t.d. fatnaði, gardínum eða glugga)
  • Settu eldvörn á skreytingar
  • Fylgstu með kertunum og slökktu tímanlega á þeim
  • Yfirgefðu aldrei herbergi þar sem logar á kerti
  • Hafðu slökkvibúnað í lagi og við höndina
  • Börn eiga aldrei að vera ein í herbergi þar sem logar á kerti

Úrval kerta er fjölbreytt og hafa sum þeirra reynst varhugaverð, til dæmis kerti sem eru húðuð með gylltu eða silfurlituðu efni því stundum kviknar í húðunarefninu. Ílát sem kerti hafa verið steypt í hafa einnig reynst varasöm og dæmi eru um að sprittkerti hafi gosið. Hafðu kertaskreytingar ávallt á undirlagi sem ekki getur kviknað í og úðaðu eldvarnaefni yfir skreytingar. Slíkur úði hefur gefið góða raun og fæst í helstu blómaverslunum. Hér má sjá dæmi um hættuleg kerti.

Arnar og kamínur

Það er orðið nokkuð algengt að fólk sé með arin eða kamínu á heimilinu. Til að koma í veg fyrir eldhættu, sprengihættu, eitrunarhættu og heilsuspillandi áhrif verður að gæta þess að búnaðurinn sé settur upp á viðurkenndan hátt. Hér eru nokkrar ábendingar er varða uppsetningu og notkun á slíkum búnaði:

  • Veldu eingöngu viðurkennd tæki og búnað
  • Fáðu fagmann til að sjá um uppsetningu og frágang
  • Fylgdu nákvæmlega leiðbeiningum um notkun
  • Veldu reykrör sem uppfylla kröfur um þykkt og gæði, t.d. 316 – L stál
  • Tryggja verður aðstreymi fersks lofts til að hægt sé að stjórna brunanum og koma í veg fyrir að súrefnisskortur setji fólk í hættu. Til öryggis ætti að koma viðurkenndum kolsýruskynjara (CO) fyrir á völdum stað
  • Varist snertingu við heita hluta tækjanna, einangrið kamínur og rör eins og kostur er
  • Setjið upp öryggisgrindur þar sem börn geta brennt sig
  • Notið neistagrindur
  • Gætið þess að fjarlægðir að brennanlegum efnum séu eins og reglur kveða á um, t.d. reykrörin.
  • Auk leiðbeininga frá söluaðilum viðurkenndra tækja eru nánari upplýsingar í byggingareglugerð, leiðbeiningum Mannvirkjastofnunar og hjá Nýsköpunarmiðstöð Íslands – Mannvirkjasvið.

Þitt eigið eftirlit

  • Ekki hafa hluti nær arni / kamínu en 1 metra, þ.m.t. fatnað
  • Sjáðu til þess að tækin séu hreinsuð reglulega, þ.m.t. reykrör
  • Slökktu allar glæður áður en farið er að sofa eða að heiman
  • Ekki brenna hluti sem gefa frá sér heilsuspillandi reyk, s.s. plast- og gúmmíefni

Gaseldavélar

Gas sem notað er til eldunar er kallað F-gas og er að jafnaði blanda af própani og bútani. Eðlismassi þess er um 1,6 – 2 sinnum meiri en andrúmslofts. F- gas er eld og sprengifimt og þar sem það er bæði litlaust og lyktarlaust er ætíð blandað í það sterku lyktarefni. Eftirfarandi ber að hafa í huga varðandi gasið:

  • Veldu ávallt viðurkenndan búnað
  • Logavörður er nauðsynlegur öryggisbúnaður
  • Fáðu fagmann til að koma tækjunum fyrir
  • Láttu yfirfara tækin reglulega, m.a. á að skipta um slöngur á um fimm ára fresti
  • Staðsetjið gasflöskuna í loftræstum skáp utandyra en ef hún er höfð inni í skáp komdu þá gasskynjara fyrir sem næst gólfi, til dæmis á sökkli innréttingar
  • Gasflöskur verða að standa uppréttar á stöðugri undirstöðu
  • Þrýstiminnkara verður að koma fyrir á eða við gasflösku
  • Ef bökunarofn er undir gashellum eiga gaslagnir að vera fasttengdar (sérhæfður frágangur og efnisval), annars má nota allt að eins metra langa gasslöngu

Ekki má geyma suðugas inni í íbúðarhúsum. Varðandi eldunargas er fólk hvatt til þess að kynna sér öryggisatriði er varða meðhöndlun og geymslu á slíkum búnaði. Hér getur þú nálgast nánari leiðbeiningar um F-gas.